Voorwoord van de schrijver

Schotland, 4 juli 1998

Gedurende mijn laatste detentie in 1983 ben ik begonnen met het beschrijven van ondermeer de belangrijkste ervaringen in mijn leven. ‘Nog een autobiografie, en misschien gaat het wel weer over een leven in de misdaad’, hoor ik de lezer al verzuchten. De lezer heeft gedeeltelijk gelijk. Het manuscript behandelt dat gedeelte van een leven waarin de misdaad centraal stond. Tevens reflecteert het boek enkele interessante ervaringen in Schotland, waar ook ik mij op achtendertigjarige leeftijd naar toe had gepensioneerd.

Gepensioneerd met achtendertig? Stil leven. Rentenieren. Ik weet niet hoe ik het noemen moet. Ik woon in de Schotse Hooglanden, dus op één van de mooiste plekken van Europa. ‘Misdaad loont dan toch wel?’ hoont dezelfde lezer nu misschien. De beantwoording van die vraag laat ik vooralsnog aan u, de lezer. Mijn mening daarover, zo die al van belang mocht zijn, zal ik niet nalaten te ventileren in mijn nawoord. Ik vraag de lezer slechts om de hierna volgende overwegingen in acht te willen nemen.

Mijn kennis van zaken heb ik ontleend aan de processen-verbaal van politie en justitie. Deze documenten zijn nimmer door mij ondertekend. Dit boek betreft dus een deel van mijn levensverhaal, aangevuld met fragmenten uit die processen-verbaal, betreffende mij eerder ten laste gelegde misdrijven. Een verslag dat gedeeltelijk is geënt op interpretaties door justitie, een verwoording die echter nimmer geratificeerd is geworden. Een autobiografie van een leven zoals het had kunnen zijn. Ik heb ervoor gekozen dit relaas niet tot een saaie opsomming van feiten te laten verworden. De autobiografie is dientengevolge verrijkt met een fictieve biografie, verdichting, humor en zelfspot.

Mogelijk is het toch geen fantasie en is het allemaal authentiek. Dat is een vraag waarop indertijd de Nederlandse justitie en Belastingdienst mogelijk graag een antwoord hadden gezien. Mogelijkerwijs overschat ik mijzelf wel met de voorgaande stelling. De lezer zal begrijpen dat ik mijn veiligheid, evenals die van mijn alter ego en vrienden, voorop heb gesteld. Uiteindelijk heb ik vroeger al teveel risico’s genomen. Het heeft, mijn inziens, geen enkele zin om het noodlot te blijven tarten of de autoriteiten openlijk te bespotten of uit te dagen. De lezer zal dus zijn conclusies moeten trekken betreffende de authenticiteit van het beschrevene in het biografische gedeelte; het is hier waar ik de grootste attractie van dit boek aan toeschrijf. Voor mijn vrienden of vijanden die dit boek lezen, ligt het iets eenvoudiger. Het is niet aan mij om te beoordelen of zij het prettig zullen vinden bepaalde episodes in dit boek te herleven. Eerlijkheid gebiedt mij te vermelden dat mijn vrienden, aan wie ik het manuscript heb laten lezen, mij nagenoeg zonder uitzondering hebben aangemoedigd om mijn werk te laten publiceren.
 
Indien de lezer een epos verwacht, dan zal deze teleurgesteld worden. Het is eerder het verhaal van een antiheld. Wanneer de lezer een door een ghostwriter herschreven, verfraaid en commercieel opgesmukt relaas van een gauwdief, drugsdealer of gewelddadige afperser verwacht, zal hij of zij eveneens teleurgesteld worden.
Hoewel ik duidelijk geen autoriteit op literair gebied ben, kan ik toch stellen dat ik in mijn leven erg veel heb gelezen, en in verschillende talen. Ik heb echter nimmer het genoegen gesmaakt een soortgelijk boek te mogen lezen. Het is een merkwaardig boek over een merkwaardig leven. De stijl van het boek, zo die er al mocht zijn, ben ik ook nog niet tegengekomen. Een elementaire basis voor mijn schrijftrant werd misschien gelegd toen ik in 1982 Un Uomo van Orianna Fallaci las. Dat was de eerste keer dat ik een biografie las die in de tweede persoon was geschreven. Ik herinner mij dat deze stijl mij aanvankelijk zeer bevreemdde, maar snel daarna moest ik de attractie van deze schrijftrant erkennen. Het zal de lezer weinig moeite kosten om zich in deze ‘stijl’ te vinden en, wat belangrijker is, zich erin thuis te voelen. Ik zal alle literaire conventies wel geweld hebben aangedaan. Mijn hele leven tot dusver heeft echter bestaan uit het breken en niet naleven van conventies. Waarom zal ik dan iets veranderen dat altijd goed gewerkt heeft?

Verder wilde ik opmerken dat ik niet heb geprobeerd verheven proza* te schrijven. Het overgrote gedeelte van dit boek is banaal, vulgair en vaak liederlijk. Maar banaal, vulgair en liederlijk was ook het grootste deel van mijn leven. Een op seks beluste lezer zal in mijn boek niet aan zijn trekken komen. Hoewel ik, waar relevant, niet heb geschroomd om seksueel getinte passages te schrijven, heb ik een nadrukkelijk accent hierop met opzet achterwege gelaten. Seks - over die oude beukennoot is al zoveel geschreven. Ik zou er beslist genoeg aan toe kunnen voegen, maar ik wilde dat niet aan de eerder genoemde banaliteit, vulgariteit en liederlijkheid koppelen.

Dit boek is beslist niet bedoeld als compendium voor aspirant-criminelen. Daarnaast voel ik mij literair begaafd noch geroepen. De inspiratie en de vaardigheid om mijn gedachten en belevenissen op een verfijnde wijze tot taal om te vormen, ontbreken mij voortdurend. Waarom is een boek waaraan ik in 1983 ben begonnen nu pas voltooid? Is het mijn manier om tegen de maatschappij zoals ik die ervaren heb aan te schoppen? Moet het als een poging tot ‘autotherapie’ worden gezien? Men hoeft Jung en Freud niet bestudeerd te hebben om tot die – onterechte - conclusie te komen. Al mijn emoties komen in dit boek eerlijk en duidelijk aan bod. Wanneer deze emoties door een psycholoog zouden worden geweten aan een latent Oedipus- of persecutioncomplex of zelfs een meervoudige persoonlijkheidsstoornis, dan heb ik in mijn leven duidelijk iets over het hoofd gezien. Dat bewijst dan helaas dat ook ik niet volmaakt ben. Psychologen en sociologen zullen in dit boek hoe dan ook wel aan hun trekken komen.

De reden voor dit boek is net zo ongecompliceerd als het erin gebezigde jargon. Ik heb een verhaal te vertellen. Het waarom en het hoe ervan worden zo waarheidsgetrouw mogelijk weergegeven. Ik beantwoord vele vragen.

Ik beantwoord niet alle vragen.

Jan ter Haak

* NB

Ik heb dit verhaal geschreven zoals ik praat; één van de redenen hiervoor is éénvoudig: ik ben geen schrijver. De tweede, en tevens de balangrijkste reden is dat ik in mijn leven diverse (auto)biografieën heb gelezen van prominente, ‘maatschappelijk creatieve figuren’. Zo was ik bijvoorbeeld bevoorrecht om memoires met opdracht van interessante personages zoals Pistolen Paul en Haring Arie te mogen ontvangen. Bij het lezen van deze levensverslagen viel mij gelijk het volgende op: waar in het dagelijkse leven het een genoegen was om naar deze markante figuren te mogen luisteren, hun charme, idioom en humor moest ik in de boeken nagenoeg ontberen. Ik dacht: ‘Maar, zo ken ik jullie helemaal niet.’ De boeken waren leesbaar, maar saai en doods vergeleken bij de elocutie van mijn vrienden van weleer. Mijns inziens was dit omdat hun verhalen door derden waren geschreven, herschreven en/of geredigeerd. Helaas, de vaart was eruit.
 
Desondanks het niet denkbeeldige gevaar van een barrage van kritiek, wilde ik dit negatieve effect vermijden. Ik heb alles dus geschreven zoals ik het ook verteld heb. Tot aan het ontwerp van de kaft, de website en de programmering daarvan, heb ik zelf willen doen. Het zijn de virtuele prelude naar de betreffende biografieën en het tot schrift gereduceerde verslag daarvan. Ik heb gekozen het niet laten te verwo(o)rden door weliswaar vakkundige, maar niettemin fantasieloze prozafabrikanten; de kathodebuiskakelaar en de tvcamera-zoïlus kunnen mij met hun soundbites en hyperguff toch geen complex aanpraten, of zelfs maar ontmoedigen. Kritiek? Ik heb nimmer een probleem met kritiek gehad omdat ik slecht ben in het horen van lage frequenties, en dyslectisch waar het lezen van vinnig venijn betreft. De beste stuurlui verblijven zoals immer aan wal, en voor het toeven op die wallen zal ik hen niet hekelen.

Als laatste wil ik de ingevoegde verklaringen van het bargoens en buitenlandse zinnen verklaren. Het zal mij wel verweten worden dat ik de lezer behandel alsof deze dom zou zijn. Niets is minder waar. Een domme lezer leest mijn boek niet, maar het mag niet eenvoudig verwacht worden dat een ieder met bepaalde uitdrukkingen en termen op de hoogte is. Niemand zou immers ooit meer een advocaat, accountant of predikant nodig hebben. Waarom heb ik mij van het inlijven van die ‘uitdrukkingen’ niet eenvoudig onthouden dan? De persistente self-appointed criticus stelt deze vraag, wetende dat mijn lezers het antwoord al zullen weten na het lezen van enkele pagina’s; als dat niet tegen de wind in pissen is, dan weet ik niet wat dat wel is.

Samenvatting: ik ben geen literair talent die een suffe misdaadfantasie schrijft. Ik ben ook niet de ex-delinquent die zich door fanatieke ghostwriters heeft laten verleiden zijn tocht over platgetreden paden te verhalen. Ik ben een ex-crimineel die, op een tot nu toe ongekende en dus unieke wijze zijn autobiografie heeft verweven met een fictieve biografie en verdichting. En nee, bescheidenheid was nimmer één van mijn deugden.

Ik wens de lezer(es) veel leesplezier.