Voorwoord van de schrijver

Schotland, 4 juli 1998

Gedurende mijn laatste detentie in 1983 ben ik begonnen met het beschrijven van de belangrijkste ervaringen in mijn leven. ‘Nog een autobiografie, en misschien gaat het wel weer over een leven in de misdaad’, hoor ik de lezer al verzuchten. De lezer heeft gedeeltelijk gelijk. Het manuscript behandelt dat gedeelte van mijn leven waarin de misdaad centraal stond. Tevens reflecteert het boek enkele van mijn ervaringen in Schotland, waar ik mij op achtendertigjarige leeftijd naar toe had gepensioneerd.

Gepensioneerd met achtendertig? Stil leven. Rentenieren. Ik weet niet hoe ik het noemen moet. Ik leef in de Schotse Hooglanden, dus op één van de mooiste plekken van Europa. ‘Misdaad loont dan toch wel?’ hoont dezelfde lezer nu misschien. De beantwoording van die vraag laat ik vooralsnog aan u, de lezer. Mijn mening daarover, zo die al van belang mocht zijn, zal ik niet nalaten te ventileren in mijn nawoord. Ik vraag de lezer slechts om de hierna volgende overwegingen in acht te willen nemen.

Mijn kennis van zaken heb ik ontleend aan de processen-verbaal van politie en justitie. Deze documenten zijn nimmer door mij ondertekend. Dit boek betreft dus een deel van mijn levensverhaal, aangevuld met fragmenten uit die processen-verbaal, betreffende mij eerder ten laste gelegde misdrijven. Een verslag dat gedeeltelijk is geënt op interpretaties door justitie, een verwoording die echter nimmer geratificeerd is geworden. Een autobiografie van een leven zoals het had kunnen zijn. Ik heb ervoor gekozen dit relaas niet tot een saaie opsomming van feiten te laten verworden. Mijn belevenissen zijn dientengevolge verrijkt met fantasie, humor en zelfspot.

Mogelijk is het toch geen fantasie. Misschien is het allemaal authentiek. Dat is een vraag waarop indertijd de Nederlandse justitie en Belastingdienst mogelijk graag een antwoord hadden gezien. Mogelijkerwijs overschat ik mijzelf wel met de voorgaande stelling. De lezer zal begrijpen dat ik mijn veiligheid, evenals die van mijn vrienden, voorop heb gesteld. Uiteindelijk heb ik vroeger al teveel risico’s genomen. Het heeft, mijn inziens, geen enkele zin om het noodlot te blijven tarten of de autoriteiten openlijk te bespotten of uit te dagen. De lezer zal dus zijn conclusies moeten trekken betreffende de authenticiteit van het beschrevene. Voor mijn vrienden en vijanden die dit boek lezen, ligt het iets eenvoudiger. Het is niet aan mij om te beoordelen of zij het prettig zullen vinden bepaalde episodes in dit boek te herleven. Eerlijkheid gebiedt mij te vermelden dat mijn vrienden, aan wie ik het manuscript heb laten lezen, mij nagenoeg zonder uitzondering hebben aangemoedigd om mijn werk te laten publiceren.
 

Indien de lezer een epos verwacht, dan zal deze teleurgesteld worden. Het is eerder het verhaal van een antiheld. Wanneer de lezer een door een ghostwriter herschreven, verfraaid en commercieel opgesmukt relaas van een gauwdief of een drugsdealer verwacht, zal hij of zij eveneens teleurgesteld worden.

Hoewel ik duidelijk geen autoriteit op literair gebied ben, kan ik toch stellen dat ik in mijn leven erg veel heb gelezen, en in verschillende talen. Ik heb nimmer het genoegen gesmaakt een soortgelijk boek te mogen lezen. Het is een merkwaardig boek over een merkwaardig leven.

De stijl van het boek, zo die er al mocht zijn, ben ik ook nog niet tegengekomen. Een soort basis voor mijn schrijftrant werd misschien gelegd toen ik in 1982 Un Uomo van Orianna Fallaci las. Dat was de eerste keer dat ik een biografie las die in de tweede persoon was geschreven. Ik herinner mij dat deze stijl mij aanvankelijk zeer bevreemdde, maar snel daarna moest ik de attractie van deze schrijftrant erkennen. Het zal de lezer weinig moeite kosten om zich in deze ‘stijl’ te vinden en, wat belangrijker is, zich erin thuis te voelen. Ik zal alle literaire conventies wel geweld hebben aangedaan. Mijn hele leven tot dusver heeft echter bestaan uit het breken en niet naleven van conventies. Waarom zal ik dan iets veranderen dat altijd goed gewerkt heeft?

Verder wilde ik opmerken dat ik niet heb geprobeerd verheven proza te schrijven. Het overgrote gedeelte van dit boek is banaal, vulgair en vaak liederlijk. Maar banaal, vulgair en liederlijk was ook het grootste deel van mijn leven.

Een op seks beluste lezer zal in mijn boek niet aan zijn trekken komen. Hoewel ik, waar relevant, niet heb geschroomd om seksueel getinte passages te schrijven, heb ik een nadrukkelijk accent hierop met opzet achterwege gelaten. Seks - over die oude beukennoot is al zoveel geschreven. Ik zou er beslist genoeg aan toe kunnen voegen, maar ik wilde dat niet aan de eerder genoemde banaliteit, vulgariteit en liederlijkheid koppelen.

De reden van dit boek. Het is beslist niet bedoeld als compendium voor aspirant-criminelen. Daarnaast voel ik mij literair begaafd noch geroepen. De inspiratie en de vaardigheid om mijn gedachten en belevenissen op een verfijnde wijze tot taal om te vormen, ontbreken mij volledig. Waarom is een boek waaraan ik in 1983 ben begonnen nu pas voltooid? Is het mijn manier om tegen de maatschappij zoals ik die ervaren heb aan te schoppen? Moet het als een poging tot ‘autotherapie’ worden gezien? Men hoeft Jung en Freud niet bestudeerd te hebben om tot die – onterechte - conclusie te komen. Al mijn emoties komen in dit boek eerlijk en duidelijk aan bod. Wanneer deze emoties door een psycholoog zouden worden geweten aan een latent Oedipus- of persecutioncomplex, dan heb ik in mijn leven duidelijk iets over het hoofd gezien. Dat bewijst dan helaas dat ook ik niet volmaakt ben. Psychologen en sociologen zullen in dit boek hoe dan ook wel aan hun trekken komen.

De reden voor dit boek is net zo ongecompliceerd als het erin gebezigde jargon. Ik heb een verhaal te vertellen. Het waarom en het hoe ervan worden zo waarheidsgetrouw mogelijk weergegeven. Ik beantwoord vele vragen.

Ik beantwoord niet alle vragen.

Jan ter Haak